In maart 2026 is het Erasmus MC gestart met een brede én versnelde uitrol van Muziek als Medicijn (MaM) voor alle volwassen patiënten. Waar eerder gekozen werd voor een gefaseerde implementatie, is nu bewust gekozen voor een brede en inclusieve aanpak. Waarom deze keuze en wat kunnen andere ziekenhuizen hiervan leren?
Van pilot naar standaardzorg
Binnen het Erasmus MC is Muziek als Medicijn al jaren bekend. De implementatie is kleinschalig gestart op specifieke afdelingen, zoals bij patiënten die een geplande operatie ondergingen. Hoewel deze gefaseerde aanpak zorgvuldig was, bleek deze in de praktijk te langzaam om de hele organisatie te bereiken. Als muziek zo’n laagdrempelige, goedkope en vooral ook doeltreffende behandeling zonder bijwerkingen is, waarom zouden we het dan niet voor iedereen beschikbaar maken?
Begin bij de patiënt
De sleutel tot deze versnelling lag in het veranderen van perspectief. We benaderen de implementatie niet vanuit de zorgverlener of afdeling, maar vanuit de patiënt. Door patiënten al vóór hun opname of behandeling te informeren over de voordelen van muziek bij bijvoorbeeld pijn, angst, en stress, komen zij beter voorbereid naar het ziekenhuis. Denk aan het meenemen van een eigen telefoon met koptelefoon, en een vooraf samengestelde playlist met de favoriete muziek.
Draagvlak als motor van implementatie
Succesvolle implementatie vraagt om meer dan alleen een goed idee. Daarom werd volop ingezet op het creëren van draagvlak in de hele organisatie. Via interactieve presentaties, van cliëntenraad tot IC-teams en managementlagen, werd het gesprek aangegaan. Parallel hieraan liep een breed communicatietraject met onder andere nieuwsbrieven, berichten op het intranet, teksten op wachtkamerschermen, een vernieuwde patiëntfolder en een vlog. Door de boodschap via diverse kanalen en op verschillende momenten te verspreiden, werd MaM zichtbaar én herkenbaar voor iedereen.
De kracht van verpleegkundig leiderschap
Een cruciale rol in het proces is weggelegd voor het verpleegkundig netwerk, met name de regieverpleegkundigen Essentiële Zorg. Zij zorgen voor kennisoverdracht, stimuleren gebruik in de praktijk en dragen bij aan borging binnen teams. Door middel van klinische lessen, presentaties en dagelijkse ondersteuning helpen zij collega’s én patiënten om muziek daadwerkelijk een standaard onderdeel van de zorg te maken.
Praktisch faciliteren
Om implementatie zo eenvoudig mogelijk te maken, is ingezet op praktische ondersteuning. Denk aan heldere werkinstructies, kant-en-klare trainingsmaterialen, posters en digitale patiëntfolders.
Randvoorwaarden voor succes
De ervaringen binnen het Erasmus MC laten een aantal belangrijke lessen zien:
- Sluit aan op bestaande richtlijnen: MaM is bijvoorbeeld al onderdeel van richtlijnen voor niet-farmacologische pijnbestrijding en delierpreventie.
- Verdeel eigenaarschap duidelijk: management faciliteert, zorgverleners bieden aan, patiënten gebruiken.
- Investeer in verpleegkundige netwerken: zij zijn sleutelspelers in implementatie én borging.
Op weg naar duurzame borging
De volgende stap is het duurzaam verankeren van Muziek als Medicijn in de reguliere patiëntzorg. Denk aan mogelijke integratie in het EPD en koppeling met de digizorg-app, maar ook aan registratie van gebruik en het meten van patiëntervaringen. Zo maken we muziek niet alleen een structureel onderdeel van zorgprocessen, maar blijft er ook ruimte om te leren en verbeteren.
